Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısında bulunan birimler ve görevleri şunlardır :
1. Teşkilat ve Hizmetler Dairesi
2. Bütçe ve Mali Akımlar Dairesi
3. Mahalli İdareler Personel Dairesi
4. Değerlendirme ve İzleme Dairesi
5. Mahalli İdareler Personel Dairesi
6. Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Dairesi
7. Dış İlişkiler ve Eğitim Dairesi
8. İdari Hizmetler Şubesi
9. Mahalli İdareler Kontrolörler Başkanlığı
Teşkilat ve Hizmetler Dairesi
a) Mahalli idarelerle ilgili mevzuatın teşkilat ve hizmetler yönünden uygulanmasına ilişkin konularla ilgili olarak Başbakanlık, Bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarından gelen yazıları izleyip sonuçlandırmak ve cevaplandırmak,
b) Belediyelerin kurulması, kaldırılması ile ilgili iş ve işlemleri yürütüp sonuçlandırmak
c) Mahalli idare kuruluşlarının; adlarının, yerlerinin, bağlılıklarının değiştirilmesine, birleştirilmesine, ayrılmasına, tüzel kişiliklerinin sona erdirilmesine ve benzeri konulara ilişkin mevzuat hükümlerini yerine getirmek,
d) Mahalli idare organlarının seçimi, atanması, çalışma usulleri, fesih veya görevden alınma kararlarına karşı yapılacak itiraz ve şikayet konularına ait işlemleri mevzuatına göre yürütmek,
e) Mahalli idare organlarının üyeleri ile ilgili ölen veya istifa edenleri izlemek, haklarında yetersizlik kararı verilen, görevden uzaklaştırılan veya idari yargı organlarınca görevine son verilenlere ait iş ve işlemleri yürütmek,
f) Mahalli idare organlarının üyelerine verilecek ödenek, ücret ve huzur hakları konusunda idari düzenleme yapmak, ödemelerin mevzuat ve idari düzenlemelere uygunluğunu düzenlemek,
g) Mahalli idareler ve organları hakkında mevzuatın öngördüğü durumlarda parasal sınırları tespit etmek,
h) Mahalli idarelerin iş ve işlemleri ile ilgili gerçek ve tüzel kişilerden gelebilecek dilek ve şikayetleri inceleyip, sonuçlandırmak,
ı) 237 sayılı Taşıt Kanunu'nun mahalli idarelerle ilgili hükümlerinin gerektirdiği ve bu idarelere yapılacak taşıt hibelerine ait iş ve işlemleri izleyip sonuçlandırmak.
Bütçe ve Mali Akımlar Dairesi
a) Mahalli idarelerle ilgili mevzuatın bütçe ve mali akımlar yönünden uygulanmasına ilişkin konularla ilgili olarak Başbakanlık, Bakanlıklar ile diğer kurum ve kuruluşlardan gelebilecek yazıları izleyip sonuçlandırmak,
b) Mahalli idarelerle bunların kurdukları müessese, işletme ve birliklerin bütçe, kesin hesap, bütçe formülü gibi konularda mevzuatın Bakanlığımıza verdiği görevleri yürütmek,
c) 2380 sayılı Belediyelere ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanun ile bu Kanuna göre çıkarılan "İl Özel İdareleri Fon Yönetmeliği" ile "Mahalli İdareler Fon Yönetmeliği" gereğince yapılacak yardımlar,
d) 4109 sayılı Asker Ailelerinden Muhtaç Olanlara Yardım Hakkında Kanun gereğince ayrılan fon için yapılacak yardım başvurularını değerlendirmek, gerekli görülen yardımların mahalline gönderilmesini sağlamak ve yardımın amacına uygun olarak harcanmasını sağlamak,
e) Mahalli idarelerin gelir kaynakları, harcamaları, muhasebe ve vezne işlemlerine ilişkin, mevzuatın Bakanlığa verdiği görevlerin gerektirdiği işleri izlemek ve yürütmek,
f) 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu ile 2380 sayılı Belediyelere ve İl Özel İdarelerine Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Pay Verilmesi Hakkında Kanunun mahalli idarelere yüklediği ve Bakanlıkça izlenmesi gereken iş ve işlemleri yürütmek.
Mahalli İdareler Personel Dairesi
a) Mahalli idarelerle ilgili mevzuatın personel işleri yönünden uygulanmasına ilişkin hususlardaki konularla ilgili olarak Başbakanlık, Bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlardan gelebilecek yazıları izleyip sonuçlandırmak,
b) Mahalli idarelerle bunların kurdukları müessese, işletme ve birliklerde çalıştırılan memur ve işçi kadrolarının ihdas, iptal ve değiştirme tekliflerini mevzuatına göre inceleyerek yetkili makamların onayına sunmak; sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin işlemleri yürütmek, ,
c) Mahalli idarelerin personel işlerine ilişkin olarak inceleme ve soruşturulması isteği ile Teftiş Kurulu Başkanlığına gönderilen veya Kontrolörler Kurulu Başkanlığına havale edilen şikayet ve başvurular üzerine düzenlenen rapor ve fezlekeleri değerlendirilmesi,
d) Mevzuatın uygulanmasına ilişkin olarak teftiş ve soruşturulması Teftiş Kurulu Başkanlığından veya Kontrolörler Kurulu Başkanlığından istenilen mahalli idare organlarıyla bu organların üyeleri hakkındaki şikayet ve başvuruları, teftiş elemanlarının düzenlediği rapor ve fezlekelerin sonuçlarını izlemek,
e) Mahalli idareler personelinin Bakanlığımıza ilişkin özlük ve disiplin işlerini yürütmek,
f) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 13.12.1983 tarihli ve 190 sayılı Genel Kadro ve Usulü Hakkında Kanun Hükmünde Kararname, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu ve 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanununun mahalli idarelere yüklediği ve Bakanlıkça izlenmesi gereken iş ve işlemleri yürütmek.
Değerlendirme ve İzleme Dairesi
a) Mahalli idarelerle bunların kurdukları müessese, işletme, birlik döner sermaye ve fonların; Kefalet Sandığının hesap işlerinin, genel yürütümünün normal teftiş ve denetimi ile özel denetimi sonucunda düzenlenen layiha ve raporları incelemek, değerlendirmek,
b) Mülkiye müfettişlerinin ve mahalli idare kontrolörlerinin teftiş ve denetimleri sırasında öğrenip soruşturmaya aldıkları konuların incelenmesi, değerlendirilmesi, izlenip uygulanmasını sağlamak,
c) Mahalli idarelerle ilgili mevzuatın teftiş ve denetim yönünden uygulanmasına ilişkin konularla ilgili olarak Başbakanlık, Bakanlıklar ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarından gelebilecek yazıları izleyip, sonuçlandırmak ve cevaplandırmak.
Araştırma, Planlama ve Koordinasyon Dairesi
a) Mahalli idarelerin geliştirilmesi amacıyla inceleme ve araştırmalar yapmak,
b) Beş yıllık kalkınma planları, hükümet programları, yıllık programlar, icra planları ve bunlara dayalı olarak girişilen çalışmalar vesilesiyle Bakanlığın mahalli idarelere ilişkin görüşlerinin bu idarelerin gelişmesine ve geliştirilmesine yardımcı olmak,
c) Ülkemizde mahalli bölgesel düzeyde sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlama amacına yönelik planlama tekniklerini, süreçlerini ve imkanlarını geliştirmek ve bunların uygulanabilir duruma gelmesini sağlamak,
d) Bakanlığın yıllık faaliyet plan ve programları ile Genel Müdürlüğe verilen görevleri yerine getirmek,
e) Mahalli idarelerle bu idarelere bağlı iktisadi teşebbüs, müessese ve birliklerin kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarını düzenleyen kanun, tüzük, yönetmelik ve kararnameleri günümüzün gereklerine göre; öngörülen değişikliklerin hazırlıklarını yapmak,
f) TBMM Komisyonlarında ve Genel Kurulda görüşülmekte olan kanun tasarısı ve tekliflerinden mahalli idarelere ilişkin olanları izlemek, bunların Bakanlık ve Hükümet görüşü yolunda gelişmesi konusunda çalışmalar yapmak,
g) Mahalli idarelerle ilgili mevzuatın uygulanmasına ilişkin ve mahalli idarelerin iş ve işlemleri ile personeline ilişkin yazılı ve sözlü soru önergelerini izleyip cevaplarını hazırlamak,
h) Ülkemizde büyükşehir niteliği kazanan belediyelerde yönetim modelleri geliştirmek, büyükşehir belediyesi ile ilçe belediyeleri arasında işbirliği, hizmet bütünlüğü ve koordinasyon sağlayıcı düzenlemeler yapmak,
ı) Mahalli idarelerin, çevre koruma ve geliştirme amacıyla yapacakları çalışmaların politikalarını belirlemek, bu idarelerin çevre sorunlarının çözümüne ilişkin çalışmalarına destek sağlamak, diğer kamu idareleri, kurum ve kuruluşları ile işbirliği yapmak,
j) Geçici köy korucuları ile ilgili mevzuatın Genel Müdürlüğe verdiği iş ve işlemleri yapmak.
Dış İlişkiler ve Eğitim Dairesi
a) Mahalli idareler konusunda Bakanlığın ve mahalli idarelerin uluslararası kuruluşlarla ilişkilerini düzenlemek
b) Uluslararası toplantılara; Avrupa Konseyi Mahalli İdareler Konferansının ve bu konferansın oluşturduğu çeşitli komite ve komisyonların mahalli idarelere ilişkin olarak yaptığı toplantılara Bakanlığı veya Hükümeti temsilen katılmak, ya da temsilci bulundurulmasını sağlamak, bu toplantılarda görüşülen konuları ve alınan kararları değerlendirmek, sonuçlarını ilgililere bildirmek,
c) Temsil görevi ile yurtdışına gönderilecek personelin niteliklerini tespit etmek, adayları belirlemek ve dış gezilerine ilişkin işlemleri yapmak,
d) Mahalli idarelerin geliştirilmesi amacıyla inceleme ve araştırmalar yapmak, bu idarelerin teşkilat, personel ve mali durumları ile ilgili her türlü istatistiki bilgiler toplamak, değerlendirmek ve yayınlamak, bu konularda başka kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak,
e) Mahalli idare personelinin hizmet içi eğitim ihtiyaçlarını tespit etmek, eğitim plan ve programlarını hazırlamak ve uygulamak; eğitim sonrası bu personeli izleyerek eğitimin başarı derecesini tespit etmek, mahalli idareler personelinin eğitim kayıtlarını tutmak,
f) Mahalli idareler eğitim merkezlerinin kuruluş, teşkilatlanma ve işleyişlerini, diğer Bakanlıklar, idare kurum ve kuruluşlarla ilişkilerini düzenlemek,
g) Mahalli idareler konusunda yayınlanacak kitap, dergi, gazete ve diğer yayınların teknik özelliklerini ve baskı şartnamelerini belirlemek.
İdari Hizmetler Şubesi
a) Genel Müdürlük personelinin özlük hakları, merkez birimleri arasındaki personel değişimleri, yıllık ve mazeret izinleri ile ilgili yazışmaları yapmak ,
b) Bakanlık bütçesi dahilindeki, Genel Müdürlüğün hazırlık bütçe taslağını yapmak,
c) Genel Müdürlük personelinin maaş ve mutemetlik işlerini yürütmek, Emekli Sandığı fişlerinin doldurulmasını düzenlemek, tedavi giderleri ile ilgili işlemleri yapmak.
Mahalli İdareler Kontrolörler Başkanlığı
3152 sayılı İçişleri Bakanlığı Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 38 nci maddesine istinaden Bakanlığımız Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünde kontrolörler istihdam edilmiş olup, kontrolörlerin işe alınma ve istihdamlarında müfettişlerin tabi olduğu usul ve esasların uygulanacağı, kontrolörlerin görev, yetki ve sorumluluklarının yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.
Kontrolörlerinin görev alanı ve yetkileri Çalışma Yönetmeliklerinin 19, 20, ve 21 nci maddelerinde belirtilmiştir. Yönetmeliğin 5 nci maddesi gereğince; kontrolörler teftiş, denetleme, inceleme ve soruşturmalarını Bakan adına yaparlar. Sözkonusu Yönetmeliğin 33 üncü maddesindeki düzenlemeye göre, kontrolörlerin teftiş, inceleme, araştırma ve soruşturma ile ilgili Bakan onay işlemleri Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünce yerine getirilir.