Mahalli İdareler, kendilerine mevzuatla verilmiş görevlerden bir ya da birkaçını yapmak üzere, kendi aralarında birlik kurabilirler.
Bu yolla, hem ortak ihtiyaçlarının çözümünde güç birliği yapmış olurlar, hem de hizmetin gerektirdiği optimallikte hizmet birimleri oluşturabilirler.
Özellikle coğrafi bakımdan birbirine çok yakın olan mahalli idare birimleri itfaiye, su, kanalizasyon, arıtma, katı atık toplama ve bertarafı, asfalt şantiyesi gibi hizmetleri, aralarında kuracakları birlikler vasıtasıyla yürütebilirler.
Birliklerin geliri, esas itibariyle üye mahalli idarelerin bütçelerinden ayıracakları paylardan oluşur. Ayrıca başka gelir kaynakları da bulunması mümkündür.
Birlikler, kendilerini kuran mahalli idare birimlerinden ayrı bir tüzel kişiliğe ve onların sahip olduğu hukuksal yetkilere sahiptirler. Örneğin, mahalli idareler 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununa göre "kamulaştırma" yapma yetkisine sahip oldukları için, birlikler de aynı yetkiye sahiptir.
Belediyelerin ve İl Özel İdarelerinin birliklere üye olmaları halinde birliklerin kadro ihdas ve personel istihdam usul ve esasları aynen belediyelerdeki gibidir.
Birlikler, İçişleri Bakanlığının denetimine tabidir, Sayıştay'ın denetimine tabi değildir.
Birlik kuruluş prosedürü aşagidaki şekildedir.
- Birlik tüzüğünün kabulü.
1580 sayılı Belediye Kanunu'nun 135 inci maddesine göre hazırlanacak birlik tüzüğü, katılımcı mahalli idare birimlerinin meclislerince oy birliğiyle kabul edilmelidir.
- Birlik Tüzüğünün Vali veya İçişleri Bakanlığınca onaylanması.
Meclislerce kabul edilen tüzüğün, kurucu mahalli idare birimlerinin aynı il'e bağlı olup olmama durumuna göre vali ya da İçişleri Bakanınca onaylanması gerekmektedir. Aksi halde, tüzük kesinleşmez. Kurulmuş birliğe üyelikte de aynı şekilde onay alınması gerekmektedir.
- Bakanlar Kurulu İzni
Birlik kurulabilmesi için Anayasa'nın 127 nci maddesi gereğince Bakanlar Kurulu'ndan izin alınması gerekmektedir.
Bu izin İçişleri Bakanlığı (Mahalli İdareler Genel Müdürlüğü) aracılığıyla alınmakta ve konuya ilişkin Bakanlar Kurulu Kararı Resmi Gazete'de yayımlanmaktadır.
İzin taleplerinin valilik yazısı ile yapılması ve buna birlik tüzüğünün ve üye mahalli idarelerin meclislerince alınmış kararlardan birer örneğin eklenmesi gerekmektedir.